Hương Sắc Nghệ Thuật TIẾNG QUÊ

0
8

Hương Sắc Nghệ Thuật  nhóm TIẾNG QUÊ

Uống rượu một mình
Phan Hạnh HCA

Dường như tôi chẳng bao giờ uống rượu một mình cả, uống rượu nhằm mục đích giải sầu lại càng không. Có chăng là vài lần lúc trời nóng nực, tôi uống một lon bia cho đã khát, sau đó cặp mắt chỉ muốn díp lại vì buồn ngủ chớ đầu óc thì chẳng tỉnh táo nảy ra được ý tưởng hay cảm hứng gì cả.

Nhưng nhiều người thích uống rượu một mình ở nhà vì họ xem đó là một cách thư giãn tốt có nhiều thuận lợi. Sau một ngày làm việc căng thẳng mệt nhọc, ngồi thoải mái trong chiếc ghế bành nơi phòng khách, nhâm nhi một ly rượu vang sau bữa ăn trong ánh đèn dìu dịu phải thú vị lắm. Dù có hứng thưởng thức rượu ngon đến khi cảm thấy lâng lâng, bạn có thể lim dim nhắm mắt một lúc trong tiếng nhạc mà khỏi phải lo sợ bị ai quấy rầy, nhất là khỏi lo sợ bị cảnh sát chận xe bắt thử nồng độ rượu trong cơ thể. Ngồi nhà uống rượu một mình, ta khỏi bị bạn bè nài ép phải uống cạn ly “một trăm phần trăm”, khỏi cần phải giữ thể diện để chứng tỏ “ta đây”, và khỏi phải nghe lải nhải những câu chuyện cũ rích nhàm chán.

Có người muốn uống rượu để giúp cho đầu óc tỉnh táo và tìm cảm hứng sáng tác như trường hợp các văn thi sĩ đang thai nghén tác phẩm. Chuyện uống rượu để gây cảm hứng sáng tác dường như chỉ đúng với một số ít thi nhân văn nhân chẳng hạn như Lý Bạch, Ernest Hemingway, Jack London , Edgar Allan Poe, William Faulkner, James Joyce, Ian Fleming, F. Scott Fitzgerald, Oscar Wilde, Tản Đà, Vũ Hoàng Chương, Mai Thảo… Phần đông văn thi sĩ khác khi uống rượu vào, cảm hứng sáng tác đâu chẳng thấy mà chỉ có lăn ra ngủ.

“Tửu tiên” Lý Bạch trở thành bất tử với bài thơ Nguyệt Hạ Độc Chước; “con sâu rượu” nhà văn Hemingway được nhớ đến qua truyện ngắn tiêu biểu nhất của ông là “A Clean, Well-Lighted Place” đã từng được dịch ra Việt ngữ với năm ba phiên bản khác nhau bởi Lê Bá Kông, Doãn Quốc Sỹ, Lê Huy Bắc… Truyện ngắn này viết về một ông già lịch sự, có tiền, bị điếc, là vị khách quen thường ngồi uống rượu một mình cho đến quá khuya nơi một quán rượu nhỏ sạch sẽ và sáng sủa. Ông gọi ly này đến ly khác uống trong im lặng. Qua mẫu đối thoại ngắn trao đổi giữa 2 người bồi bàn, Hemingway ngụ ý nói về sự vô nghĩa, về sự trống rỗng cô đơn tuyệt vọng của cuộc đời về già, từng đi tìm cái chết, nhưng vẫn giữ được tư cách và nhân phẩm. Đó cũng là hình ảnh thật ngoài đời của Hemingway.

Tuy nhiều nhà văn tìm đến rượu và thuốc lá để tạo niềm cảm hứng, nhưng không uống rượu vẫn có thể trở thành nhà văn lớn như thường. Hồ Biểu Chánh, Nguyễn Hiến Lê chẳng uống rượu mà vẫn sáng tác hăng… say, cho ra đời hàng trăm tác phẩm. Văn hào Nga Leo Tolstoy (1828-1910) không uống rượu và sống tới 82 tuổi, nói “Rượu làm tối tăm ý thức và mê muội lương tri, làm cho con người dễ mắc những mưu đồ, hành động xấu xa. Thói quen dùng chất kích thích này với liều lượng ít hay nhiều, thỉnh thoảng hay thường xuyên, trong tầng lớp xã hội thượng lưu hay hạ đẳng, bao giờ cũng có một nguyên nhân này hay nguyên nhân khác, và nhất là thấy cần phải dập tắt tiếng nói của lương tri. Người đứng đắn lấy làm hổ thẹn làm các việc mà kẻ say sưa làm không do dự. Chính phần mười các tội lỗi làm ô nhục nhân loại đã phạm phải dưới ảnh hưởng của rượu.”

Hoá ra cảm hứng sáng tác chỉ là một cái gì đó rất trừu tượng mơ hồ và vô hình, biết đâu mà tìm. Người ta không thể đi tìm những thứ mà mình không hiểu rõ, mà nhất là khi nó không thuộc về mình… Tìm trầm hương có khi còn dễ hơn.

Hoặc có người mượn rượu để giải sầu, tạm quên sầu thì đúng hơn, vì đang gặp chuyện buồn bực, khó khăn, rắc rối hay thất bại nào đó trong đời sống. Nhưng giải đâu chẳng thấy chỉ thấy sầu thêm và uống mãi.

“Rót thêm ly nữa mời ta
Cái say như muốn chuyển qua cái sầu.”
(Đêm Cuối Năm Uống Rượu Một Mình – Thanh Nam)

Rượu thường là đắng là cay rất khó uống, vậy mà uống đến cho say mới kỳ.

“Một mình một chén rượu vơi
Không ai đối ẩm chia lời ủi an
Sương đêm mờ mịt giăng màn
Nuốt vào giọt đắng trái ngang phận người.”
(Độc Ẩm – Hoàng Thanh Tâm)

Uống rượu một mình dường như đã trở thành một phong cách mang tính chất lãng mạn hợp với tâm hồn nghệ sĩ thì phải. Tôi lượm thêm vài đoạn thơ để chứng minh đây:

“Mình ta uống cạn ly này
Nâng lên hạ xuống vơi đầy tình ta
Nhìn sâu trong đáy nhạt nhòa
Đắng cay cay đắng mình ta với đời.”
(Rượu Một Mình – Hoàng Trọng Lợi)

“Chén rượu vơi dần sao vẫn tỉnh
Men đời đắng ngắt chẳng làm say
Lỡ tay lại rót đầy ly nữa
Uống cạn rồi quên nỗi khổ này.”
(Rượu Sầu – Thủy Tiên)

Tại sao có nhiều thơ về uống rượu một mình quá vậy? Theo tôi suy đoán, một phần lý do có lẽ là vì ảnh hưởng của thi sĩ Trung Hoa Lý Bạch (701-762). Ông nhà thơ này vang lừng danh tiếng về tài uống rượu làm thơ, nhất là qua bài Nguyệt Hạ Độc Chước.

Hoa gian nhất hồ tửu
Độc chước vô tương thân 
Cử bôi yêu minh nguyệt 
Đối ảnh thành tam nhân 
Nguyệt ký bất giải ẩm 
Ảnh đồ tùy ngã thân 
Tạm bạn nguyệt tương ảnh 
Hành lạc tu cập xuân 
Ngã ca nguyệt bồi hồi 
Ngã vũ ảnh linh loạn 
Tỉnh thời đồng giao hoan 
Túy hậu các phân tán 
Vĩnh kết vô tình du 
Tương kỳ mạo vân hán. 
(Lý Bạch)

Tôi dốt Hán Việt thậm tệ, không nằm trong số những người được gọi là “Nho thâm Hán rộng”. May quá, có ai đó đã cắt nghĩa sẵn bài thơ cho tôi hiểu như sau:

“Nguyệt hạ” là dưới trăng; “độc” là một mình; “chước” là rót. “Nguyệt hạ độc chước” là dưới trăng rót rượu một mình.
“Hoa gian” là giàn hoa, khóm hoa; “nhất hồ tữu” là một bầu rượu.

“Độc chước” là rót một mình; “vô tương thân” là không có ai thân (để cùng uống cho vui).

“Cử bôi” là nâng chén; “yêu” là mời; “minh nguyệt” là trăng sáng.

“Đối ảnh” là cái bóng; “thành tam nhân” là thành ba người.

“Nguyệt ký bất giải ẩm” là trăng không hiểu thú uống rượu.

“Ảnh đồ tùy ngã thân” là cái bóng chỉ quấn theo ta.

“Tạm bạn nguyệt tương ảnh” là tạm làm bạn cùng trăng và cái bóng (thành bộ ba).

“Hành lạc tu cập xuân” là vui thú cho kịp ngày xuân.

“Ngã ca nguyệt bồi hồi” là ta hát thì trăng bồi hồi.

“Ngã vũ ảnh linh loạn” là ta múa thì bóng rối loạn.

“Tỉnh thời đồng giao hoan” là lúc tỉnh thì cùng nhau vui.

“Túy hậu các phân tán” là sau khi say rồi thì phân tán mỗi người một ngả.

“Vĩnh kết vô tình du” là mãi mãi kết mối giao du vô tình.

“Tương kỳ mạo vân hán” là hẹn gặp lại nhau tít nơi Vân Hán cao xa. (Vân Hán tức là Thiên Hà, là sông trên trời, ý nói là một nơi cao xa không thể tới).

Lý Bạch là một trong những nhà thơ theo chủ nghĩa lãng mạn nổi tiếng nhất Trung Hoa và thế giới. Ông được xem là một thiên tài về thi ca, một người đã mở ra giai đoạn hưng thịnh của thơ Đường. Cùng với bạn thơ là Đỗ Phủ, hai người trở thành biểu tượng thi văn lỗi lạc không chỉ trong phạm vi nhà Đường, mà còn trong toàn bộ lịch sử Trung Hoa, thậm chí toàn bộ khu vực Đông Á đồng văn và thế giới. Do sự lỗi lạc của mình, ông được hậu bối tôn làm Thi Tiên hay Thi Hiệp. Giới thi nhân bấy giờ thì rất kính nể tài uống rượu làm thơ bẩm sinh, nên gọi Lý Bạch là Tửu Tiên hay Trích Tiên Nhân.

Lý Bạch sáng tác cả ngàn bài thơ bất hủ được tổng hợp lại trong tập Hà Nhạc Anh Linh tập, một tuyển tập thơ rất đồ sộ. Vào thời đại ông, thơ ông đã xuất hiện các bản dịch tại phương Tây, chủ đề của ông nhấn mạnh tán dương mối quan hệ bạn bè, sự thần bí của thiên nhiên, tâm trạng tĩnh mịch và thú vui uống rượu rất đặc trưng của ông.

Cuộc đời của ông đi vào truyền thuyết, với phong cách yêu rượu hiếm có, những truyện ngụ ngôn và truyền thuyết về tinh thần trượng nghĩa, cũng như điển tích nổi tiếng về việc ông đã chết đuối khi nhảy khỏi thuyền để bắt cái bóng phản chiếu của mặt trăng.

Sau đây là một trong nhiều bản dịch Anh ngữ bài thơ Nguyệt Hạ Độc Chước mà tôi nhận thấy rất hay và rất khéo vì sát với ý nghĩa của bản gốc do Arthur Waley dịch. Điều này cũng dễ hiểu vì Arthur Waley (1889-1966) là một nhà nghiên cứu nổi tiếng người Anh chuyên về Trung Hoa và Á Đông, rất giỏi dịch thơ Trung Hoa và Nhật Bản.

Drinking Alone by Moonlight
A cup of wine, under the flowering trees;
I drink alone, for no friend is near.
Raising my cup I beckon the bright moon,
For he, with my shadow, will make three men.
The moon, alas, is no drinker of wine;
Listless, my shadow creeps about at my side.
Yet with the moon as friend and the shadow as slave
I must make merry before the Spring is spent.
To the songs I sing the moon flickers her beams;
In the dance I weave my shadow tangles and breaks.
While we were sober, three shared the fun;
Now we are drunk, each goes his way.
May we long share our odd, inanimate feast,
And meet at last on the Cloudy River of the sky.
(Arthur Waley)

Tuy từ trước đến nay đã có nhiều người dịch bài thơ Nguyệt Hạ Độc Chước ra Việt ngữ, có thêm một bài thơ dịch nữa chắc cũng không sao, cùng lắm là nó làm cho Lý Bạch trở mình dưới mộ bực mình một chút thôi.

Dưới Trăng Một Mình Rót Rượu

Vườn hoa nầy rượu một bầu 
Một mình ta rót ta hầu cho ta 
Mời trăng một chén quan hà 
Trăng, ta, với bóng thành ra ba người 
Trăng già thì chẳng nhậu rồi 
Chỉ còn có bóng đầy vơi với mình 
Tạm làm bạn với trăng, hình 
Mua vui đi, kẻo xuân tình cũng qua. 
Ta hát, trăng bồi hồi xa, 
Ta múa, bóng cũng ngà ngà nghiêng quay. 
Lúc tỉnh cùng nhau vui vầy, 
Khi say ta tạm chia tay một lần. 
Vô tình kết chặt bạn thân, 
Mây trời hứa hẹn, ta gần với nhau. 
(Người viết ngứa tay phỏng dịch sau khi đã “làm một chai” bia Heineken để lấy can đảm).

Phan Hạnh HCA. 6/2018.

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here