Thành trì cuối cùng Taliban chưa thể kiểm soát

AfghanistanThung lũng Panjshir là thành trì cuối cùng còn sót lại ở Afghanistan nơi phe chống Taliban dường như đang tập hợp lực lượng để thành lập một phong trào du kích.

Sau khi Taliban chiếm thủ đô Kabul hồi tuần trước và nắm quyền kiểm soát Afghanistan, thung lũng Panjshir ở phía bắc đất nước có lẽ là nơi cuối cùng mà những nỗ lực phản kháng còn bám víu được.

Khu vực này, nằm cách Kabul khoảng 150 km về phía đông bắc, giờ đây trở thành nơi trú ẩn của một số quan chức cấp cao từ chính quyền bị lật đổ, như phó tổng thống bị phế truất Amrullah Saleh hay cựu bộ trưởng quốc phòng Bismillah Mohammadi.

Saleh tuyên bố ông là quyền tổng thống sau khi cựu tổng thống Ashraf Ghani bỏ trốn khỏi đất nước.

Một tay súng Taliban tại thủ đô Kabul, Afghanistan, ngày 22/8. Ảnh: AP.
Một tay súng Taliban tại thủ đô Kabul, Afghanistan, ngày 22/8. Ảnh: AP.

“Tôi sẽ không bao giờ, không bao giờ chịu cúi đầu trước Taliban. Tôi sẽ không bao giờ phản bội linh hồn và di sản của anh hùng Ahmad Shah Massoud, một chỉ huy, một huyền thoại và là người dẫn đường”, Saleh viết trên Twitter, đề cập đến cựu lãnh đạo phong trào chống Taliban nổi tiếng của Afghanistan.

Thung lũng Panjshir nhiều lần đóng một vai trò quyết định trong lịch sử quân sự Afghanistan với vị trí địa lý đặc biệt gần như hoàn toàn ngăn cách với phần còn lại của đất nước. Lối duy nhất dẫn vào khu vực là một con đường hẹp cạnh sông Panjshir, nơi rất dễ bố trí phòng thủ.

Nổi bật với khả năng phòng thủ tự nhiên, khu vực này thuộc vùng núi Hindu Kush đã không bị rơi vào tay Taliban trong cuộc nội chiến những năm 1990 cũng như không bị Liên Xô chinh phục một thập kỷ trước đó.

Thung lũng có khoảng 150.000 dân và chủ yếu thuộc về nhóm dân tộc Tajik, trong khi phần lớn Taliban là người Pashtun. Trước khi Taliban giành quyền lực, tỉnh Panjshir đã không ít lần yêu cầu chính quyền trung ương trao cho họ nhiều quyền tự trị hơn.

Thung lũng Panjshir là một trong những vùng đất an toàn nhất Afghanistan. Lịch sử của nơi này gắn liền với Ahmad Shah Massoud, chiến binh chống Taliban vang danh nhất nước, người đã lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Taliban từ thành trì của mình trong thung lũng cho tới khi bị ám sát vào năm 2001.

Sau khi Liên Xô rút quân khỏi Afghanistan vào năm 1989, nội chiến nổ ra với chiến thắng cuối cùng về tay Taliban. Tuy nhiên, Massoud và Mặt trận Thống nhất của ông đã thành công khi không chỉ kiểm soát thung lũng Panjshir mà còn bảo vệ được gần như toàn bộ vùng đông bắc đất nước, đến tận biên giới với Trung Quốc và Tajikistan, trước Taliban.

Massoud tán thành tư tưởng Hồi giáo bảo thủ nhưng muốn xây dựng các thể chế dân chủ. Cá nhân ông tin rằng phụ nữ nên được trao vị thế bình đẳng trong xã hội. Mục tiêu của ông là thống nhất Afghanistan nơi không còn những rào cản tôn giáo, dân tộc. Tuy nhiên, tổ chức Giám sát Nhân quyền cáo buộc các binh sĩ của Massoud đã có nhiều hành vi vi phạm nhân quyền trong quãng thời gian nội chiến.

Năm 2001, Massoud bị ám sát bởi các tay súng nghi là thành viên tổ chức khủng bố al-Qaeda.