THƯƠNG TIẾC THIẾU TƯỚNG LÊ MINH ĐẢO ĐÃ RA ĐI

  • THƯƠNG TIẾC THIẾU TƯỚNG LÊ MINH ĐẢO ĐÃ RA ĐI

  • BẢN TIN ĐẶC BIỆT HÔM NAY:
  • THÀNH KÍNH PHÂN ƯU THIẾU TƯỚNG LÊ MINH ĐẢO (1933-2020)
      SÁNG TÁC CA KHÚC VIẾT TRONG TÙ BIỆT GIAM: NHỚ MẸ Thật Cảm Động
*VƯƠNG TRÙNG DƯƠNG: THƯƠNG TIẾC DANH CA THÁI THANH: TIẾNG HÁT VƯỢT THỜI GIAN & KHÔNG GIAN. ( Ra Đi Mar 17, 2020 ) VỚI NHỮNG TÌNH CA BẤT HỦ.

***

THÀNH KÍNH PHÂN ƯU THIẾU TƯỚNG LÊ MINH ĐẢO ANH HÙNG XUÂN LỘCĐược tin Thiếu Tướng LÊ MINH ĐẢO, nguyên Tư Lệnh Sư Đoàn 18 Bộ Binh của Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà, Người Anh Hùng của trận chiến Xuân Lộc, một trận chiến bi hùng của lịch sử Việt Nam và cũng là cuộc chiến thắng oanh liệt cuối cùng của Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà trong tháng Tư Ðen, trước giờ bức tử,
vừa giã từ cõi tạm.

Với tất cả lòng thành kính, tri ân và tiếc thương NGƯỜI LÍNH, vị Anh Hùng của VNCH:

Thiếu Tướng LÊ MINH ĐẢO

Xin gởi lại thi phẩm:

“SƯ ĐOÀN 18 VÀ CHIẾN THẮNG CUỐI CÙNG”
làm lời kính điếu

Kính chúc Linh Hồn Thiếu Tướng LOUIS LÊ MINH ĐẢO

sớm hưởng NHAN THANH CHÚA

Chân thành chia buồn cùng Phu Nhân và Tang Quyến

SƯ ÐOÀN 18 VÀ CHIẾN THẮNG CUỐI CÙNG

(Bài thơ bé mọn này xin được là lời biết ơn, là sự tôn vinh của một Người Tị Nạn CSVN gởi đến những Chiến Sĩ của QLVNCH, Sư Ðoàn 18 và các đơn vị đã yểm trợ hoặc tham chiến tại chiến trường Xuân Lộc trong cuối Tháng 4/1975 như các lực lượng Địa phương quân Nghĩa quân, Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân, Lữ Đoàn 1 Nhảy Dù (gồm các Tiểu đoàn 1, 2, 8, 9 vàTiểu Ðoàn 3 Pháo Binh Dù) , Sư Ðoàn 3-4 KQ. Ðây là một trận chiến bi hùng của lịch sử VN và cũng là cuộc chiến thắng oanh liệt cuối cùng của Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà trong tháng Tư Ðen để bảo vệ tự do, chống lại cuộc xâm lăng tàn ác của Cộng Sản Bắc Việt – Ðặc biệt, xin gởi đến các Chiến Sĩ Tiểu Ðoàn 3/48 – Riêng kính tặng Người Chiến sĩ Tư Lệnh đã sát cánh cùng binh sĩ trong trận chiến: Thiếu Tướng LÊ MINH ÐẢO.
Xin cảm ơn Thiếu Tướng Lê Minh Đảo và những vị cho NMH tài liệu và giúp trình bày.

Từ triệt thoái, cao nguyên trong hoảng loạn
Thì tủi hờn sông núi cứ trào dâng
Nhưng Long Khánh, lính sư đoàn 18
Vẫn hiên ngang trong trận chiến bi hùng
*
Từng người lính súng trên tay, chờ giặc
Họ dàn quân trên khắp nẻo đường quê
Mười Hai Ngày dài, dầm sương giãi nắng
Làm giặc tang thương, tơi tả, ê chề…
*
Họ đánh nát ba sư đoàn Việt cộng
Tăng nằm trơ, pháo gục, vỡ tan thây
Trận chiến cuối cùng, tháng Tư, Xuân Lộc
Nổ vang trời, oanh liệt khắp Ðông – Tây !
*
Ðể thực hiện mộng xâm lăng tàn ác
Cộng rẽ hai đường Xuyên Mộc, Túc Trưng
Sợ hỏa lực của Sư Ðoàn 18
Cộng phải chia quân, len lỏi đường rừng
*
Từ Mẹ Bồng Con theo đường hương lộ
18 tiến về tỉnh lỵ Phước Tuy
Dừng lại Trảng Bom, gom quân, củng cố
Lập tuyến phòng, trực diện với gian nguy
*
Mục tiêu cuối là Sài Gòn, thành phố
Cộng cho quân đoàn 4 mở đường vào
Lính 18 anh hùng, danh không hổ

Làm cộng kinh hoàng, khốn đốn, tiêu hao
*
Và 18 chọn Long Bình, đóng chốt
Chiến đấu trung kiên, chiến đấu hào hùng
Nhưng oan nghiệt ai gắn vào tổ quốc
Lịch sử nghẹn ngào …. ơi núi … ơi sông !!!
*
Tổ quốc nghẹn ngào, miền Nam bức tử
Dân thành trâu, quê tức tưởi, gông cùm
Nhưng 18 đã nạm vàng hùng sử
Trang sử bi thương, chiến thắng cuối cùng !!!
*
Từ triệt thoái, cao nguyên vào hoảng loạn

Lửa khói mịt mù, trời đất nổ tung
Thì Xuân Lộc, lính sư đoàn 18
Vẫn trung kiên, chẳng nhượng một phân rừng
*
18 hiên ngang đi vào lịch sử
Lịch sử Việt Nam bất khuất, ngoan cường
Hỡi 18, xin lên đài danh dự
Bởi tên Người, niềm kiêu hãnh quê hương !

Ngô Minh Hằng

18/4/2010
ooooooooooooooooooooooooooo

From: SD18BB <sd18bb@yahoo.com>
To: Su Doan 18 Bo Binh <sd18bb@yahoo.com>
Sent: Thu, Mar 19, 2020 3:55 pm
Subject: Thiếu tướng Lê Minh Đảo đã thật sự vĩnh biệt chúng ta Gia Đình SĐ18BB xin thông báo cùng toàn thể quý chiến hữu và thân hữu:

Người Anh Cả của Gia Đình SĐ18 chúng tôi là Thiếu tướng Lê Minh Đảo, Cựu Tư Lệnh SĐ18BB/QLVNCH vừa giả từ gia đình, bằng hữu. 
và toàn thể ACE thuộc cấp vào lúc 1:45 pm ngày Thứ Năm, 19 tháng 3 năm 2020 tại bệnh viện Hartford, Connecticut..
Với niềm kính trọng và thương tiếc Người Anh Cả “Hằng Minh”, chúng tôi xin nghiêm chào kính “Hằng Minh” lần cuối.
Xin cầu nguyện cho Linh Hồn Louis Lê Minh Đảo sớm được hưởng nhan Thánh Chúa.
Thành Kình Phân Ưu và Vĩnh Biệt “Hằng Minh”
Phúc Đặng
Gia Trưởng Gia Đình SĐ18BB.
Mọi liên lạc, phân ưu, chia buồn, xin gửi về địa chỉ

e-mail: phanuuleminhdao@gmail.com

**

Chúng tôi thành kính phân ưu cùng Bà Quả Phụ LÊ MINH ĐẢO và tang quyến.
Thành khẩn cầu chúc linh hồn LOUIS sớm về hưởng nhan thánh Thiên Chúa nơi bình an vĩnh cữu.

Gia Đình Paul Vân 

Mời xem di ảnh của Thiếu Tướng Lê Minh Đảo với Đại Tướng Cao Văn Viên
Ảnh 1- Từ trái qua phải: Thiếu Tướng Lê Minh Đảo, Đại Tướng Cao Văn Viên, Paul Vân, Tiến sĩ Lê Tấn Bữu, Thương Nghị Sĩ,  xuất thân khóa 2 VBQG.
Ảnh 2- Từ trái qua phải : Thiếu Tướng Phạm Văn Đổng, Paul Vân, Đại tá Nguyễn Cao Quyền, Thiếu Tướng Lê Minh Đảo, Thiếu Tướng Nguyễn Duy Hinh.

Được biết tam vị tướng lãnh sau đây, nguyên gốc Phật Giáo: Trung Tướng Nguyễn Hữu Có trờ thành tín hữu dạo Tin Lành, Thiếu Tướng Lê Minh Đảo, đao Công Giáo và Chuẩn Tướng Lam Sơn Phan Đình Thứ, đạo Công Giáo; tât cả cùng với nhiều vị tướng lãnh và viên chức cao cấp chính phủ VNCH bị Cộng Sản giam cầm từ 13 đến 17 năm.

Tin Buồn

Thiếu Tướng Louis Lê Minh Đảo

( 1933 – 2020 )

” Tôi còn muốn làm lính Việt Nam Cộng Hòa ở cả kiếp sau”

Chúng tôi vừa được tin:
Thiếu Tướng Louis Lê Minh Đảo, nguyên Tư lệnh Sư đoàn 18 Bộ Binh / Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa
Cựu Sinh viên Sĩ quan khóa 10 / Trần Bình Trọng / Trường Võ Bị Quốc Gia Việt Nam
Người Chiến Sĩ Anh Hùng của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa
Một trong những vị Tướng Lãnh của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa bị Việt cộng giam cầm lâu năm nhất.
Niên trưởng định cư và đoàn tụ với Gia đình và Tập thể Người Việt Quốc Gia Hải Ngoại tại Hoa Kỳ từ năm 1993, đã vĩnh viễn giã từ Gia đình, thân bằng quyến thuộc, đồng đội và đồng hương,
vào lúc 1:45 P.M, ngày Thứ Năm, 19/03/2020, tại bịnh viện Hartford, Connecticut.
Hưởng Thượng Thọ 87 tuổi.

Kính chào vĩnh biệt Niên Trưởng Thiếu Tướng ..

***

*KÍNH MỜI QUÝ VỊ NGHE CA KHÚC: NHỚ MẸ, THIẾU TƯỚNG LÊ MINH ĐẢO VIẾT TRONG TÙ BIỆT GIAM Thật Cảm Động…

NHỚ MẸ- Sáng Tác: Thiếu Tướng Lê Minh Đảo – Đại Tá Đỗ Trọng Huề- Video by UL


***

*VƯƠNG TRÙNG DƯƠNG: THƯƠNG TIẾC DANH CA THÁI THANH: TIẾNG HÁT VƯỢT THỜI GIAN & KHÔNG GIAN. ( Ra Đi Mar 17, 2020 ) VỚI NHỮNG TÌNH CA BẤT HỦ.

Danh ca Thái Thanh ra đi, gởi lại “Tiếng Hát Vượt Thời Gian & Không Gian”

Vương Trùng Dương

Nữ danh ca Thái Thanh qua đời vào 11 giờ 50 phút ngày 17/3/2020 tại Orange County, California, hưởng thọ 86 tuổi.
Nữ danh ca Thái Thanh (Phạm Thị Băng Thanh), sinh ra và trưởng thành trong đại gia đình gắn liền với âm nhạc Việt Nam trong nhiều thập niên (Phạm Duy, Phạm Đình Chương, Thái Hằng Hoài Trung… và thế hệ thứ hai. Với giọng ca thiên phú và được tập luyện cùng người thân trong gia đình, năm 14 tuổi đã khởi nghiệp tiếng hát (Băng Thanh) và năm 17 tuổi đổi lại Thái Thanh khi vào Sài Gòn trong ban Thăng Long. Từ đó tên tuổi Thái Thanh đã được nổi tiếng trên Đài phát thanh Pháp-Á (Radio France Asie).
Những ca khúc của người anh rể là nhạc sĩ Phạm Duy (chồng ca sĩ Thái Hằng) và người anh ruột là nhạc sĩ Phạm Đình Chương (ca sĩ Hoài Bắc) và nhiều ca khúc nổi tiếng với tiếng hát Thái Thanh được mọi người ngưỡng mộ “đệ nhất danh ca” giữa hai thập niên 50, 70’. 
Trước năm 1975 ở Sài Gòn, nhà văn Mai Thảo gọi danh ca Thái Thanh “Tiếng Hát Vượt Thời Gian” và năm 1971 xuất hiện đĩa nhạc Tơ Vàng 4: Thái Thanh – Tiếng Hát Vượt Thời Gian (1971). Hương Xưa 10, Thái Thanh Tiếng Hát Vượt Thời Gian…
Năm 1985, Thái Thanh định cư ở Hoa Kỳ. Với tên tuổi được ái mộ, danh ca được mời đi lưu diễn nhiều nơi và sau đó Thái Thanh mở lớp dạy hát tại cùng địa điểm dạy nhạc của nhạc sĩ Nghiêm Phú Phi ở Orange County.
Năm 2000 Thái Thanh bị tai biến mạch máu não, năm 2002 tuyên bố giải nghệ, nhưng sau đó vẫn tham gia một số chương trình.
Trải qua nửa thế kỷ, danh ca Thái Thanh gắn liền với lời nhận định đó. Chương trình nhạc thính phòng tại Montréal vào Chủ Nhật 13 tháng 11 năm 2005 “Vinh Danh Thái Thanh: Tiếng Hát Vượt Thời Gian”.
Tiếng hát Thái Thanh được đánh giá là giọng ca tiêu biểu đã ngự trị trên hệ thống truyền thanh, truyền hình, đĩa than 78 vòng, đĩa nhựa 45 vòng, băng reel của các hãng đĩa, băng nhạc một thời ở miền Nam VN và hiện nay nhờ hệ thống internet còn phổ biến để thưởng thức.
Với nhạc sĩ Phạm Duy qua những tình khú tiêu biểu: Tình Ca – Tìm Nhau – Tình Hoài Hương – Kiếp Nào Có Yêu Nhau – Nghìn Trùng Xa Cách – Kỷ Vật Cho Em – Ngày Xưa Hoàng Thị – Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà –  Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng – Dòng Sông Xanh (Le Beau Danuble Blue, nhạc J. Strauss) – Dạ Khúc (Serenade) – Mối Tình Xa Xưa (Serenade) – Chiều Tà (Serenata) lời Việt của Phạm Duy…
Với nhạc sĩ Phạm Đình Chương: Đôi Mắt Người Sơn Tây – Ô Mê Ly – Đêm Màu Hồng – Nửa Hồn Thương Đau – Người Đi Qua Đời Tôi – Đêm Cuối Cùng – Đêm Nhớ Trăng Sài Gòn… 
Ngoài ra, những ca khúc của nhiều nhạc với còn lưu lại với tiếng hát Thái Thanh:
Hòn Vọng Phu 1-2-3 (Lê Thương) 
Thiên Thai – Buồn Tàn Thu – Đàn Chim Việt (Văn Cao)
Tình Nghệ Sĩ – Gửi Gió Cho Mây Ngàn Bay (Đoàn Chuẩn)
Đêm Thu – Giọt Mưa Thu – Con Thuyền Không Bến (Đặng Thế Phong)
Ave Maria (nhạc Franz Schubert, lời Việt Nguyễn Văn Đông) – Mấy Dăm Sơn Khê (Nguyễn Văn Đông)
Trở Về Dĩ Vãng (Lâm Tuyền)
Thuở Ấy Yêu Nhau (Hoàng Nguyên)
Bóng Người Đi – Các Anh Đi – Tiếng Dương Cầm (Văn Phụng)
Ngàn Thu Áo Tím (Hoàng Trọng)
Gởi Về Anh (Đỗ Thu)
Chiều Biên Khu (Tuấn Khanh)
Ngọc Lan – Tiếng Xưa (Dương Thiệu Tước)
Hoài Cảm (Cung Tiến)
Đường Xưa Lối Cũ (Hoàng Thi Thơ)
Em Gắng Chờ (Huỳnh Anh)
Mùa Thu Không Trở Lại (Phạm Trọng Cầu)
Paris Có Gì Lạ Không Em – Tuổi Mười Ba (Ngô Thụy Miên)…
*
Về cuộc tình, trên đài danh vọng của danh ca nhưng cuộc tình cũng lận đận. Với mối tình cùng tài tử Lê Quỳnh chung sống với nhau được 9 năm (1956 – 1965) thì gãy gánh, sau khi đã có với nhau 5 mặt con, trong đó có ca sĩ Ý Lan và Quỳnh Hương. Thuở đó báo chí Sài Gòn xôn xao với “đệ tam nhân” là nhà văn nên Lê Quỳnh nổi giận đánh ghen Mai Thảo. Sau đó Lê Quỳnh muốn nối lại tình xưa nhưng bị khước từ, tuy nhiên vẫn giữ nghĩa với nhau “tình bạn” chăm sóc con cái. 
Thái Thanh thành hôn với nghị viên hội đồng Đô Thành Sài Gòn Trần Quý Phong, chủ khách sạn Catinat. Phòng trà Đêm Màu Hồng của ban hợp ca Thăng Long, độc quyền vào đầu thập niên 1970. (Sau tháng Tư năm 1975 ông Trần Quý Phong bị đi tù và khách sạn Catinat bị tịch thu). Những người năm cũ đã ra người thiên cổ!
Về nhân cách sống, danh ca Thái Thanh được mọi người quý mến từ những người cùng sinh hoạt trong làng ca nhạc và độc giả bốn phương với ca sĩ thành danh nhưng tế nhị, hiền hòa, cởi mở, vui vẻ…
Danh ca Thái Thanh đã vĩnh viễn ra đi nhưng tiếng hát vẫn vượt thời gian và không gian. Tiếng hát vẫn còn đó với những bản tình ca bất hủ.
Điều đáng tiếc vì tình trạng nguy hiểm Covid-19, ban bố cấm tụ tập nên mọi người ái mộ nữ danh ca quá cố không đến nghĩa trang tiễn biệt lần cuối! (trong phần Cáo Phó có đề cập – gửi lới cầu nguyện được an nghỉ trong yên lành).
Little Saigon, March 17, 2020
Vương Trùng Dương

***

Những Khuôn Mặt Văn Nghệ Đã Đi Qua Đời Tôi…

. . . Giữa những phôi pha của cuộc đời, tàn phai của năm tháng, giọng hát Thái Thanh vang vọng trong bầu trời thơ diễm tuyệt, ở đó đau thương và hạnh phúc quyện lẫn với nhau, người ta cho nhau cả bốn trùng dương và mặc tàn phai, mặc tháng năm, tiếng hát
vẫn bay bổng ở chốn trần gian hoặc ở vô hình
       Thái Thanh-Nghe Những Tan Phai-Trịnh Công Sơn
    https://www.youtube.com/watch?v=7AQiyYvtJnk
Thái Thanh

    Những Khuôn Mặt Văn Nghệ Đã Đi Qua Đời Tôi 

     Nữ danh ca Thái Thanh qua đời
     https://www.youtube.com/watch?v=XWHvLY_6-io
       Nguoi di qua doi toi Thai Thanh
      https://www.youtube.com/watch?v=ZVneN5qc7qU
       Người Đi Qua Đời Tôi – Thái Thanh Và Kim Vui 
  https://www.youtube.com/watch?v=Zp4lK6YLAU8
     Tiếng hát Thái Thanh và ban hợp ca Thăng Long
           https://www.youtube.com/watch?v=hDSc2yQ1VUI
            Tiếng Hát Thái Thanh:
        http://saigonocean3.com/casiThaiThanh/ThaiThanh-2.htm
Tạ Tỵ 
Một bữa, nhận được tin Thanh Tâm Tuyền được tha, qua Doãn quốc Sỹ, chúng tôi rủ nhau tới thăm, có cả Thái Thanh. Sáng sớm, tôi và Sỹ đã có mặt tại nhà Thái Thanh ở gần chợ Thái Bình. Sau khi trèo chiếc cầu thang cao dốc ngược, tôi thấy Thái Thanh đang chải đầu. Xung quanh nhà toàn chậu hoa, tôi biết Thái Thanh mê cây cảnh. Sợ mất xe đạp, tôi và Sỹ xuống thang, chờ Thái Thanh ở dưới chân cầu thang. Chừng 15 phút sau, Thái Thanh khoan thai, tay xách cây dù nhỏ đi xuống. Tôi và Sỹ đều gếch chân lên bàn đạp sẵn sàng. Doãn quốc Sỹ mời Thái Thanh ngồi vào chiếc pọoc-ba-ga để anh đèo, nhưng Thái Thanh nói:

– Em nặng quá, anh đèo gì nổi, từ đây lên anh Tuyền bên Gia Định xa lắm!

Nói xong, Thái Thanh đi ra phía lộ, kêu xích lô. Sau khi ngã giá, Thái Thanh bước lên xích lô ngồi, trông vẫn đúng điệu lắm. Tôi và Doãn quốc Sỹ như hai vệ sĩ già, đạp xe lẽo đẽo theo sau. Khi xe leo khỏi con dốc Cầu Kiệu, tôi mệt muốn đứt hơi, rồi qua Lăng Tả Quân, gặp Tòa Tỉnh Trưởng Gia-Định cũ, chúng tôi quẹo trái, rồi quẹo mặt, qua Trường Trung Học Hồ Ngọc Cẩn một đoạn khá dài, chúng tôi nhìn thấy Thanh Tâm Tuyền đứng chờ ở ven đường. Doãn quốc Sỹ đã hẹn trước với Thanh Tâm Tuyền rồi. Lúc ấy đã gần 9 giờ sáng. Thấy đói, tôi mời tất cả vào một quán cóc bên lề đường ăn sáng, uống cà phê. Ăn uống xong, Tuyền đưa chúng tôi vào nhà bằng lối đi ngoằn ngoèo, nhỏ hẹp đến căn nhà trệt xinh xắn có hàng ba sơn màu xanh, có cả giàn hoa giấy màu tím hồng trông rất nên thơ. Vào đến trong nhà, ngoài chiếc bàn nhỏ, trên mặt để sẵn đĩa bánh bích quy loại bình dân và ấm nước trà. Cách đấy một khoảng có mắc chiếc võng. Ở cuối nhà, kê chiếc phản gỗ. Chị Tuyền, người miền Nam, trông hãy còn duyên dáng lắm ra chào, rồi xin phép phải đi có chút việc. Thế là chỉ có chúng tôi, nói chuyện tù mãi cũng chán, Thái Thanh lấy cây đàn guitare treo trên vách xuống , so lại dây rồi hát những ca khúc của Phạm Duy, Cung Tiến. Thoạt đầu tiếng hát còn nhỏ, sau như không trấn áp nổi sự hào hứng, Thái Thanh hát thật mạnh, thật to. Tiếng hát âm vang rồi thoát qua khung cửa sổ, qua chiếc cửa ra vào không khép, nên chỉ thoáng sau, một rừng người lố nhố che kín cả khoảng rộng để nghe tiếng hát Thái Thanh. Chúng tôi vui chơi đến trưa mới ra về. Thanh Tâm Tuyền lại đưa tiễn ra tận lề đường. Chờ cho Thái Thanh kiếm được xích-lô, lúc ấy tôi và Doãn quốc Sỹ mới đạp xe theo. Lần về, khi đến Đakao, tôi quẹo qua ngả khác đến thăm một người bạn, chì còn Doãn quốc Sỹ đưa Thái Thanh về nhà.

Tạ Tỵ

Trích: Những Khuôn Mặt Văn Nghệ Đã Đi Qua Đời Tôi.
(Thằng Mõ xuất bản 1990.)
 

          ====================
     Thái Thanh, tiếng hát lên trời
     Trong những phút giây thiếu vắng trống trải nhất hay những nhớ nhung tha thiết nhất của cuộc đời, mọi hiện diện hữu hình đều vô nghĩa; ta chờ đợi một đổi trao, khát khao một giao cảm thì bỗng đâu, một hiện diện vô hình lóe lên tựa nguồn sáng, tựa tri âm: sự hiện diện của tiếng hát.
     Nếu thơ là một ngôn ngữ riêng trong ngôn ngữ chung, theo Valéry, hay thi ca là tiếng nói của nội tâm không giống một thứ tiếng nói nào của con người, theo Croce, thì âm nhạc hẳn là tiếng nói của những trạng thái tâm hồn và nhạc công hay ca sĩ là nguồn chuyển tiếp, truyền đạt những rung động từ hồn nhạc sĩ đến tâm người nghe.
     Thị giác giúp chúng ta đọc một bài văn, nghiền ngẫm một bài thơ, nhưng chẳng mấy ai có thể thưởng thức một bản nhạc bằng thị quan của riêng mình mà phải nhờ đến người trình diễn, đến ca công, ca kỹ. Ngàn xưa nếu người kỹ nữ bến Tầm Dương chẳng gieo “tiếng buông xé lụa lựa vào bốn dây” chắc gì ngàn sau còn lưu dấu vết Tỳ Bà Hành?
 
     Sự biểu đạt tác phẩm nghệ thuật hay sự truyền thông cảm xúc từ nhạc bản đến thính giả, nơi một vài nghệ sĩ kỳ tài, không chỉ ngưng ở mực độ trình diễn mà còn đi xa hơn nữa, cao hơn nữa, tới một tầm mức nào đó, ca nhân đã sáng tạo, đã đi vào lãnh vực nghệ thuật: nghệ thuật vô hình của sự truyền cảm, nghệ thuật huyền diệu sai khiến con người tìm nhau trong bom lửa, tìm nhau trong mưa bão, nghệ thuật dị kỳ tái tạo bối cảnh quê hương đã nghìn trùng xa cách, nghệ thuật mời gọi những tâm hồn đơn lạc xích lại gần nhau dìu nhau đưa nhau vào ngàn thu, nghệ thuật không tưởng đừng cho không gian đụng thời gian khi ca nương cất tiếng hát, tiếng hát của bầu trời, giao hưởng niềm đau và hạnh phúc: Thái Thanh.  
*
     Người ta nói nhiều đến sự nhạy cảm của phụ nữ, đến một thứ giác quan nào đó ngoại tầm nam giới. Những người đàn bà phi thường như Callas, Piaf, Thái Thanh,… đã tận dụng đến cùng cảm quan bén nhạy của mình để sai khiến, xao động, chuyển hóa ngôn ngữ, âm thanh của bài hát thành nội cảm cầm ca, cấu tạo nên một vũ trụ thứ hai, đắm đuối, cuồng say, trong lòng người:
  Trời trong em, đồi choáng váng
  Rồi run lên cùng gió bốn miền
     Tiếng hát Thái Thanh đến với chúng ta bằng rung động trực giác rồi tan loãng trong suy tư, xoáy vào những hố sâu, những đỉnh cao, vào tiềm lực của sự sống. Trong nghệ thuật hội họa, Van Gogh dùng sắc độ chói rạng để diễn tả những cuồng nhiệt, những trận bão trong tâm hồn. Trong nghệ thuật trình diễn, Thái Thanh vận dụng tiết tấu âm thanh, tạo nên sức cuốn hút mãnh liệt giữa con người, tình yêu và vũ trụ:
  Ngày đó có bơ vơ lạc về trời
  Tìm trên mây xa khơi có áo dài khăn cưới
  Ngày đó có kêu lên gọi hồn người
  Trùng Dương ơi! Có xót xa cũng hoài mà thôi!
*
     Vẽ lên hình ảnh người nữ ca sĩ dưới ánh đèn sân khấu, Hoàng Trúc Ly đã có câu thơ thật hay:
  Vì  em tiếng hát lên trời
  Tay xao dòng tóc, tay mời âm thanh
     Câu này, trái với vài truyền thuyết, không nhắm vào một danh ca nào nhất định, chỉ gợi lên không khí các phòng trà ca nhạc Sàigòn khoảng 1960. Nhưng tiếng hát lên trời là một hình ảnh có lẽ hợp với giọng ca Thái Thanh nhất, giữa những tiếng hát thời qua và thời nay. Thái Thanh là một danh hiệu, nhưng như có ý nghĩa tiền định: bầu-trời-xanh-tiếng-hát. Hay tiếng hát xanh thắm màu trời. Tiếng hát long lanh đáy nước trong thơ Nguyễn Du, lơ lửng trời xanh ngắt trong vòm thu Yên Ðổ, tiếng hát sâu chót vót dưới đáy Tràng Giang Huy Cận, hay đẫm sương trăng, ngừng lưng trời trong không gian Xuân Diệu, tiếng hát cao như thông vút, buồn như liễu đến từ cõi thiên thai nào đó trong mộng tưởng Thế Lữ.
 
     Ngày nay, những khi tìm lại giọng ca huyền ảo của Thái Thanh trong tiện nghi, ấm cúng, ít ai còn nhớ đến định mệnh gian truân của một tiếng hát, những bước gập ghềnh khúc khuỷu, chênh vênh, trôi nổi, theo vận nước lênh đênh. Tiếng nhạc Phạm Duy gắn bó với tiếng hát Thái Thanh thành tiếng của định mệnh, chứng nhân của nửa thế kỷ tang thương, chia lìa trên đất nước. Tiếng Thái Thanh là tiếng nước tôi, là tiếng nước ta, là tiếng chúng ta, là tiếng tình yêu, là tiếng hy vọng, là tiếng chia ly, oan khổ…
     Tiếng hát Thái Thanh vang vọng những đớn đau riêng của phận đàn bà, mà người xưa đã nhiều lần nhắc đến bằng những công thức: hồng nhan đa truân, tài mệnh tương đố, tạo vật đố hồng nhan. Giọng hát Thái Thanh dịu dàng đằm thắm nhưng vẫn có chất gì đắm đuối và khốc liệt. Thái Thanh tình tự những khát vọng và những đau thương của hàng chục triệu phụ nữ Việt Nam, những thế hệ đàn bà bị dập vùi trong cuộc chiến kéo dài hằng nửa thế kỷ, kèm theo những giằng co tranh chấp, những băng hoại của một xã hội bất an. Nạn nhân âm thầm, vô danh là những người tình, những người vợ, những người mẹ đã có dịp nức nở với tiếng hát Thái Thanh: từ o nghèo thở dài một đêm thanh vắng đến nàng gánh lúa cho anh đi diệt thù, đến lúc anh trở về bại tướng cụt chân, đến nhiều, rất nhiều bà mẹ Việt Nam, từ Cai Kinh ngang tàng đến Gio Linh Ðồng Tháp suốt đời cuốc đất trồng khoai… Tiếng hát Thái Thanh là tiếng vọng khuya khoắt của những cơn bão lịch sử.
     Và Thái Thanh đã sống lăn lóc giữa cơn lốc đó. Từ tuổi mười lăm, mười bảy, cô Băng Thanh -tên thật Thái Thanh- đã mang ba-lô theo kháng chiến chống Pháp: Hà Nội, khu III, khu IV, chợ Sim, chợ Ðại, chợ Neo, Trung Ðoàn 9. Về thành, cô đã góp công, tích cực và hiệu lực vào việc củng cố, phát triển nền tân nhạc phôi thai với ban hợp ca Thăng Long, sau đó là kiếp ca nhi phòng trà những nơi gọi là “Sài Thành hoa lệ”, những đêm màu hồng, chiều màu tím.
     Trong mười năm sa mạc, Bầu trời xanh không hát, chim gìn giữ tiếng, tiếng chim Thanh như lời Phạm Duy trong một tổ khúc. Sang Hoa Kỳ, Thái Thanh hát lại, vẫn đắm say, vừa kiêu sa vừa gần gũi, đam mê và điêu luyện.
      Thái Thanh tạo cho mỗi tác phẩm một sinh mệnh mới: Bài hát được “Thái Thanh hóa”, như đã đạt được “đỉnh cao” của cuộc đời, từ đó khó tìm thấy ai đưa nó vượt lên cao hơn nữa. Bởi Thái Thanh, ngoài giọng hát điêu luyện phong phú mở rộng trên nhiều cung bậc, còn có nghệ thuật làm nổi bật lời ca trong nhạc khúc và tạo ra một khí hậu, một tâm cảnh chung quanh bài hát. Nghe Thái Thanh hát là thưởng thức một khúc nhạc, một bài thơ, trong một thế giới nghệ thuật trọn vẹn. Giọng hát xoắn sâu, xoáy mạnh vào tâm tư người nghe, khi lâng lâng, khi tẻ buốt, sai khiến tâm tư vươn lên, hay lắng xuống. Giọng hát Thái Thanh tha thướt và tha thiết buộc người nghe phải sống cao hơn, sâu hơn, sống nhiều hơn. Tiếng hát Thái Thanh có lúc gợi cảm, khơi tình, hổn hển như lời của nước mây như lời thơ Hàn Mặc Tử.
     Khi tiếng hát cất lên, dường như mọi hữu thể làm bằng sỏi đá, sắt thép, thân xác và nước mắt phút chốc tan biến, trở nên vô hình, vô thể, hóa thân trong tiếng hát, khi trầm mặc, khi vút cao; Thái Thanh, phù thủy của âm thanh là một thứ Ðào Nương trong truyền thuyết có ma lực hú về những âm tình u khuất.
      Trong những cassette giới thiệu nhạc của mình, Phạm Duy một đôi lần có lưu ý Thái Thanh thỉnh thoảng hát sai. Dĩ nhiên một tác giả có quyền đòi hỏi người khác phải trung thành với văn bản của mình; riêng trong nghề ca xướng, nghệ nhân vẫn có thông lệ đổi vài chữ cho hợp với hoàn cảnh, nhất là ở Việt Nam, nền văn nghệ trình diễn vốn dựa trên truyền thống truyền khẩu lâu đời.
     Ví dụ như bài Cho Nhau, Phạm Duy viết:
  Cho nhau ngòi bút cùn trơ…
  Cho nhau, cho những câu thơ tàn mùa
  Cho nốt đêm mơ về già
 Thái Thanh hát:
  Cho nhau ngòi bút còn lưa
  …
  Cho nối đêm mơ về già
     Lưa là một chữ cổ, có nghĩa là còn sót lại, nhưng mang một âm thanh u hoài, luyến lưu, tiếc nuối. Ca dao Bình Trị Thiên có câu:
  Trăm năm dù lỗi hẹn hò
  Cây đa bến Cộ con đò vắng đưa
  Cây đa bến Cộ còn lưa
  Con đò đã thác năm xưa tê rồi.
     Chính Phạm Duy cũng có lần sử dụng chữ lưa trong bài Mộng Du: Ta theo đường mộng còn lưa… Dĩ nhiên ngòi bút cùn trơ chính xác hơn, nhưng không thi vị bằng ngòi bút còn lưa.
     Cho nốt đêm mơ về già, như Phạm Duy đã viết, là cho phứt đi, cho đi cho xong. Thái Thanh thay chữ nốt bằng chữ nối, tình tứ và thủy chung hơn: những giấc mơ về già chỉ là tiếp nối những giấc mơ tuổi xuân mà anh không tặng được em vì gặp em quá muộn; cho nhau chỉ còn trái đắng cuối mùa, nhựa sống trong thân cây chỉ còn dâng được cho em dư vị chua chát và cay đắng.
     Phạm Duy viết:
  Cho nhau thù oán hờn ghen…
  Cho nhau cho cõi âm ty một miền
     Thái Thanh hát:
  Cho nhau cho nỗi âm ty một miền
     Chữ nỗi vô tình buông ra mà hay hơn chữ cõi, vì cõi chỉ là một miền, một không gian, một ý niệm hiện hữu, có vẻ bao la nhưng thực ra hữu hạn. Chữ nỗi vô hình, nhỏ bé nhưng vô hạn, đi sâu vào tâm linh con người: với tuổi già nỗi chết nằm trong cuộc sống. Cho em nỗi chết là cho tất cả những niềm hoang mang, khắc khoải, đau thương còn lại, nghĩa là chút tình yêu còn lưa trong từng nhịp đập yếu ớt của trái tim đã cạn dần cạn mòn hết những mùa xuân.
*
    Nói như thế, không có nghĩa là khuyến khích ca nhân đổi lời tác giả. Chính Thái Thanh nhiều khi hát sai, ví dụ như trong Về Miền Trung: Tan thân thiếu phụ, nát đầu hài nhi mà đổi ra thành Thương thân thiếu phụ, khóc đầu hài nhi là hỏng, nhưng người nghe dễ nhận ra và điều chỉnh. Nhiều chỗ sai, người nghe không để ý.
     Ví dụ câu này có thể xem như là một trong những câu hay nhất của Phạm Duy và tân nhạc Việt Nam:
  Về miền Trung còn chờ mong núi về đồng xanh
  Một chiều nao đốt lửa rực đô thành
     Thái Thanh hát một chiều mai đốt lửa... là đánh vỡ một viên ngọc quý. Chữ nao mơ hồ, phiếm định, chỉ là giấc mơ ánh sáng, màu sắc của nghệ sĩ -mà Nguyễn Tuân gọi là cơn hỏa mộng- nó chỉ là hình ảnh nghệ thuật, chứ Phạm Duy mong chi ngày đốt kinh thành Huế? Có lẽ ông còn giữ trong ký ức câu thơ của Chính Hữu(1) trong Ngày Về mà ông rất thích:
  Bỏ kinh thành rừng rực cháy sau lưng
*
     Thơ không thể dịch được, nghĩa là không thể chuyển thơ từ ngôn ngữ nước này sang ngôn ngữ nước khác mà không làm mất hồn thơ, làm mất chất thơ, nhưng có thể chuyển thơ sang hình thức nghệ thuật khác như chuyển thơ sang nhạc hay phổ nhạc những bài thơ hoặc ngược lại, đặt lời thơ cho bản nhạc.
     Chúng ta có nhiều nghệ sĩ sáng tác những nhạc khúc tuyệt vời với ngôn ngữ thi ca, nhưng chúng ta có ít ca sĩ thấm được hồn thơ trong nhạc bản. Ðạt tới tuyệt đỉnh trong ngành trình diễn, Thái Thanh nắm vững cả bốn vùng nghệ thuật: nghệ thuật truyền cảm, nghệ thuật âm nhạc, nghệ thuật thi ca và nghệ thuật phát âm tiếng Việt, giữ địa vị độc tôn trong tân nhạc Việt Nam gần nửa thế kỷ: Thái Thanh chẳng cần làm thơ cũng đã là thi sĩ.
     Giữa những phôi pha của cuộc đời, tàn phai của năm tháng, giọng hát Thái Thanh vang vọng trong bầu trời thơ diễm tuyệt, ở đó đau thương và hạnh phúc quyện lẫn với nhau, người ta cho nhau cả bốn trùng dương và mặc tàn phai, mặc tháng năm, tiếng hát vẫn bay bổng ở chốn trần gian hoặc ở vô hình.
Paris, tháng 11-1990
Thụy Khuê
Chú thích:
 Những lời ca trích trong bài này của nhạc sĩ Phạm Duy.
(1) nói đến tâm trạng chiến sĩ Trung Ðoàn Thủ Ðô khi rời Hà Nội đầu năm 1947.
© 1990-1998 Thụy Khuê

http://chuvanan.free.fr/ThaiThanh/right.html

***

*THI SĨ TRẦM VÂN: THƯƠNG TIẾC CA SĨ THÁI THANH                                    ***

SA CHI LỆ TRÂN TRỌNG KÍNH MỜI QUÝ VỊ GHÉ THĂM & SHARE

*LINKS: SACHILECHANNEL

https://www.youtube.com/channel/UCuj0eHW5cyCLgEytawmUmgQ/videos?disable_polymer=1

https://www.youtube.com/channel/UCuj0eHW5cyCLgEytawmUmgQ?disable_polymer=true

*LINKS: MAI ĐẰNG CHANNEL

https://www.youtube.com/user/eastwood4real/featured?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here